Giao tiếp trắc ẩn

Dù không hề có ác ý, lời nói của mình vẫn vô tình làm tổn thương người khác – và cả chính mình?

Xung đột thường bắt nguồn từ thói quen đổ lỗi, phán xét, so sánh, thay vì nói rõ nhu cầu của bản thân.

Nói cả trăm lần mà sao mày lì thế! Cứ về muộn như vậy lần sau ngủ ngoài đường đi!

Những lúc sợ phải nghe những lời mắng nhiếc, bạn thường làm gì?

May mắn thay, có một cách tiếp cận giúp ta thay đổi điều đó: Giao tiếp phi bạo lực hay còn gọi là Trắc ẩn (Nonviolent Communication – NVC), do nhà tâm lý học Marshall Rosenberg phát triển (Rosenberg, 1964).

Giao tiếp Trắc ẩn (Khuyen Nguyen, 2019) giúp chúng ta tập trung vào cảm xúc và nhu cầu, từ đó nuôi dưỡng sự đồng cảm và kết nối thật sự.

Bài viết này sẽ là cẩm nang để bạn vừa học, vừa thực hành Giao tiếp Trắc ẩn – một phương pháp có thể thay đổi cách bạn xây dựng mọi mối quan hệ.

1. Khi Giao tiếp trở thành "bạo lực"

“Bạo lực” trong giao tiếp không chỉ là la hét hay sỉ nhục. Nó thường đến từ thói quen vô thức: phản ứng trong căng thẳng, dùng ngôn từ so sánh hay phán xét, thay vì bày tỏ nhu cầu.

Ví dụ:

• Người cha lo cho con gái đi học về muộn, nhưng lại dùng lời trách móc: “Con thật hư hỏng!”.
• Người con cảm thấy bị tấn công, lập tức phản kháng: “Bố lúc nào cũng chỉ biết chửi rủa!”.

Thật ra, trong sâu thẳm, cả hai đều có nhu cầu chính đáng: người cha cần sự kết nối và an tâm, còn người con cần được tôn trọng và thấu hiểu. Nhưng cách họ giao tiếp lại vô tình làm xa cách nhau.

2. Bốn Chiếc Ghế Giao tiếp: Lựa chọn cách phản ứng

Marshall Rosenberg đưa ra hình ảnh Bốn chiếc ghế – tượng trưng cho 4 cách phản ứng khi giao tiếp.

• 🐺 Sói Hướng ngoại (Jackal Out): Tấn công, chỉ trích, đổ lỗi người khác.
• 🐺 Sói Hướng nội (Jackal In): Quay mũi giáo vào chính mình, tự trách, tự hạ thấp.
• 🦒 Hươu cao cổ Hướng nội (Giraffe In): Quay về lắng nghe và thấu hiểu chính mình.
• 🦒 Hươu cao cổ Hướng ngoại (Giraffe Out): Thấu cảm và kết nối với cảm xúc, nhu cầu của người khác.

Bài tập: Hãy nhớ lại một tình huống giao tiếp gần đây khiến bạn khó chịu.

Nếu có 4 chiếc ghế trước mặt, bạn thường chọn ngồi vào chiếc nào? Và nếu lần tới bạn muốn thay đổi, bạn sẽ chọn chiếc nào?

3. Bốn Yếu tố Cốt lõi của Giao tiếp Trắc ẩn

Để “ngồi vững” trên chiếc ghế Hươu cao cổ, bạn cần thực hành 4 bước sau:

1. Quan sát (Observation): Nhìn sự việc như một chiếc camera – không phán xét.
   1. ✘ - Anh ích kỷ quá!
   2. ✔ - Mấy tháng nay mình đã đi ăn ở những quán anh chọn rồi. Lần này, em muốn chọn quán thì anh lại không đồng ý.
2. Cảm xúc (Feelings): Gọi tên cảm xúc thật, không lẫn với suy nghĩ hay phán xét.
   1. ✘ - Em cảm thấy bị đối xử bất công.
   2. ✔ - Em cảm thấy lạc lõng và cô đơn.
3. Nhu cầu (Needs): Tìm ra nhu cầu gốc rễ đằng sau cảm xúc.
   1. Cô đơn → cần được yêu thương và đồng hành.
   2. Lo lắng → cần an toàn và kết nối.
4. Đề nghị (Requests): Đưa ra lời mời cụ thể, tích cực, có thể được từ chối.
   1. Anh có thể đồng ý cùng em đi ăn ở quán em chọn không?

Bài tập: Chọn một tình huống xung đột có thật của bạn, rồi viết lại theo 4 bước trên. Bạn sẽ thấy cảm xúc dịu đi đáng kể.

4. Cùng luyện tập giao tiếp trắc ẩn

Bài 1 – Lắng nghe từ cảm xúc và nhu cầu

Bài 2 – “Câu nói bắt đầu bằng TÔI”

Danh sách nhu cầu:

Đọc thêm: Giaotieptracan.com

Tài liệu tham khảo:

Hagar Vietnam. (2021a, July). 4 CHIẾC GHẾ TRONG GIAO TIẾP PHI BẠO LỰC - 4 Chairs in Nonviolent Communication [Video]. YouTube.

Schultz, J. (2020, October 1). Your complete nonviolent communication guide. PositivePsychology.com.